Monday, November 7, 2016

अधांतरी

आयुष्यात खूप काही गोष्टी करायच्या असतात. योग्य वेळी त्या करू अशी आपणच आपली समजूत घालतो; पण ती योग्य वेळ कधीच येत नाही. हळूहळू जाणीव होते आयुष्य हातून निसटून जाण्याची जशी गच्च मुठीतून वाळू सरकून जाते. प्रत्येक दिवस संपताना आयुष्य संपून गेल्याची चाहूल लागते. आठवणीतील माणसं आठवत राहतात. रक्ताच्या नात्यांपेक्षाही वेगळी, नावं नसलेली पण मनाने जोडलेली आतल्या आत जपलेली अनेक नाती आठवत राहातात. त्यातलंच एक नातं आहे. अंधारलेलं... विझून गेलेलं... कधी काळी टवटवीत आणि निरागस असलेलं. आता मात्र सगळंच असंबध्द... अनाकलनीय. त्या नात्याला नव्हतं कधी कसलं कुंपण.  ना वयाचं... ना अंतराचं...  ना संवादाचं. बांधिलकी होती ती फक्त विश्वासाची... प्रामाणिकपणाची. कधी कधी त्या नात्यावर चढलेली काजळी पुसून त्याला पुन्हा लखलखीत करावं असं वाटतं; पण काळाच्या ओघात ते नातं रुतून बसलं आहे घट्ट संशयाच्या चिखलात. प्रयत्न फक्त एका बाजूनेच का होतो आहे? दुसऱ्या बाजूलाही तसचं वाटतं असेल का? पण कळणार कसं? त्यासाठी माखवून घ्यायला हवं स्वतःला त्या चिखलात. शक्य आहे आता? झेपेल आपल्याला आता हे सगळं? त्या नात्याला मोकळं करायचा प्रयत्न केला की अजूनच रुतायला होतं आणि मग सुरु होते तगमग त्या चिखलातून बाहेर पडण्याची. डोळे मिटले जातात गच्च. काळ फिरवू लागतो त्याची चक्र उलट्या दिशेने. हळूहळू एक एक गोफ विणला जातो... निस्पृह. पापण्यांवर पुन्हा बांधली जातात कोवळ्या वयातली स्वप्नांची तोरणं आणि पाणावले जातात डोळे. ते नातं कधी फुलवायचं गालावरची खळी तर कधी पुसायचं गालांवर ओघळणारे अश्रू. त्या नात्याला माहीत नव्हता जगण्यासाठी लागणारा पैशांचा ऑक्सिजन.  कुठल्यातरी अनामिक ओढीने त्या नात्याच्या गाठी एकमेकांत गुंतल्या गेल्या. मासा बनून आकाशात उडायचं की पंख लावून समुद्रात डुंबायचं? निळ्या फुलपाखरांच्या रानात बागडताना काळ्या सुरवंटाचे काटे रुततात. पुन्हा तसेच घट्ट. चिखल आणि काटे... एकाच नाण्याच्या दोन बाजू. श्वास दोन्हीकडे घुसमटतो. डोळे उघडतात तोपर्यंत खूपच उशीर झालेला असतो. चिखल बरबटू लागतो पायाला. जीवाच्या आकांताने पाय उचलले जातात पण ते नातं परतु देत नाही किनाऱ्याकडे पुन्हा. हाती उरलेलं असतं सत्य. भीती वाटते. चिखलाच्या खुणा किनाऱ्याच्या स्वच्छ वाळूवर उमटल्या तर? दोलायमान झालेल्या मेंदूत विचारांचा भुगा होतो. एकटं असलं की विचारांचं वटवाघुळ मोठं होत जातं आणि सारं आकाश व्यापून टाकतं. सुरवातच झाली पानगळीच्या ऋतुने म्हणून सारी पाने गळून गेली का? ग्रीष्माच्या चटक्यांनी जळून कोळसा झालेलं मन. पावसाचा ऋतु आला आणि मागे राहिलेलं बाकी सारं वाहून गेलं. ऋतूंचं आस्तित्व संपलं तसं चक्र सुरू झालं पहाट आणि रात्रीच्या गुंत्याचं. रात्र घेऊन येते हरवलेल्या आठवणी आणि पहाटेला समोर उभं राहतं उघडं नागडं वास्तव. माणूस नेहमी दुःखालाच गोंजारत बसतो पण इथे तर चक्क लाथाडलं गेलं दुःखाला. वेदनेची दोन रूपं आयुष्याने दाखविली. पहिल्या रूपाने मुळासकट कोलमडून पाडलं. तुटून मोडून गेलं सारं. दुसरं रूप ज्याने मुळापासून बदलून टाकलं. आयुष्याकडून ढीगभर अपेक्षा ठेवल्या आणि शेवटी जगू दे काही क्षण मला म्हणण्याइतपत अगतिकता वाट्याला आली. खंबीर असणं म्हणजे नेमकं काय? आपल्या वेदना आपले अश्रु आपली दुःखं जगापासून लपवून चेहरा सतत हसरा ठेवणं? आनंदी असण्याचा, सुखात असण्याचा दिखावा करणं? जो स्वतःच्या दुःखाला, वेदनेला समजून घेतो आणि जगासमोर स्वीकारतो तो खरा खंबीर माणूस. शब्द विरून जातात क्षणभरांत; पण स्पर्शाच्या गंधाळलेल्या खुणा जपल्या जातात. भावनांना नेहमीच शब्दांच्या कोंदणात बसवायचं नसतं. नाजूक वेळी आपण नको ते शब्द वापरून त्या भावनांचा अवमान करत असतो. शब्दांचा खेळ खेळून झाल्यावर निशब्द व्हायला होतं. नको वाटू लागते शब्दांचे अरण्य. निशब्दता किती सुंदर आहे. फक्त मखमली स्पर्श सांभाळायचे हृदयात. हे स्पर्श जगायचे असतात शब्दांचे वादळ न उठवता. नाव नसलेली नाती शिकवितात असंही जगायला. हे नातं आहे पहाटेच्या स्वप्नाचं… डोळे उघडले की आस्तित्व नसणारं. कोवळ्या उन्हाचं… सूर्य डोक्यावर आला की करपून जाणारं. अळवावरील दवबिंदुचं…म्हंटलं तर जपायचं नाहीतर वाऱ्यावर भिरभिरायचं… अधांतरी.

Thursday, July 7, 2016

मृत्युनंतरचं जगणं

पावसाळ्यातलं हिल स्टेशन भासणाऱ्या आमच्या घराच्या गॅलरीत काल संध्याकाळी मी काही पाऊस थेंब झेलत बसले होते. आईने दिलेला अळू कुंडीत अगदी भला थोरला होऊन डवरला होता. त्याचं एक पान हाताने जवळ करून मी गालाला लावून पाहिलं. त्यावेळी जे वाटलं ते शब्दात मांडणं कठीण. ह्या अळूचे कांदे आईने काही वर्षांपूर्वी तिच्या माहेरच्या घराच्या परसावनातून आणले होते. तिच्या आईची आणि माझ्या आजीची आठवण म्हणून. इतर कोणत्याही अळूची वडी केली तरी त्याची चव आणि ह्या अळुच्या वडीची चव नेहमीच वेगळी लागायची आम्हाला. आईच्या घरी रिपेअरिंगचं काम निघालं आणि त्यांची रवानगी माझ्या गॅलरीतल्या बागेत झाली. मनु खूप प्रेमाने काळजी घेऊन त्याला वाढवत होता. काही दिवसांनी त्याची वडी करून खाता येणार असं मी मनुला हल्ली रोजच सांगत होते. तेवढ्यात पाठीमागून मनुचा आवाज कानावर आला.  "Meera, if given a choice which tree would you like to become?" मी एका झटक्यात मागे वळून म्हंटलं. "what a beautiful idea. I would love to be cherry blossom tree... ummm... no no...  wisteria tree... थांब...  मला वाटतं मी गुलमोहर व्हावं का? " आणि मला आवडणाऱ्या झाडांच्या गर्दीत मी हरवून गेले. पण असं एकच झाड कसं निवडू? मला तर भरपूर झाडं आवडतात. खरं तर छोटासा पक्षी होऊन झाडाच्या शेंड्यावर बसून सगळं अवकाश त्या इवल्याश्या नजरेने टुकटुक बघायला काय मज्जा येईल अशा कल्पनेत रमणारी मी. काही वर्षांपूर्वी "Twilight" नावाचा एक हॉलीवूडचा सिनेमा आला होता त्यात काही अंशी हे दिवास्वप्न पडदयावर घडताना पाहिलं होतं. त्यातील बेला जेव्हा एडवर्डच्या घरी पहिल्यांदा जाते तेव्हा तो तिला पाठीवर बसवून पाईन वृक्षांच्या जंगलात हवेत उडत घेऊन जातो आणि झाडांच्या शेंड्यांवर नेऊन बसवतो. अर्थात तो अनुभव मी फक्त स्वप्नातच घेऊ शकते. पण इथे तर स्वतःच झाड होऊन जगायचं... आहा... काय अप्रतिम कल्पना. मी भुवया उंचावून मनुला म्हंटलं, "अरे पण कधी आणि कशी मिळणार मला ही संधी?" मनुने प्रश्नाचा पुढील भाग विचारताच मात्र मी एकदम गप्प झाले आणि गोंधळून त्याच्याकडे पाहू लागले. "मृत्यूनंतर तुला कोणतं झाड बनून जगायला आवडेल?"

मृत्युनंतर जीवन कसं असू शकतं?  मृत्यु हेच शाश्वत सत्य आहे आणि तरीही आपण त्याविषयी बोलणं... चर्चा करणं टाळतो. मृत्युविषयी वाच्यता करणे देखील अभद्र मानले जाते. मृत्युनंतर काय असेल? भल्याभल्यांना कोड्यात टाकणारा प्रश्न. प्रत्येक धर्माने त्यांच्या समजुतीनुसार, श्रद्धेनुसार त्यावर विवेचन केलं आहे. ह्या विषयावर खूप पुस्तकंही लिहीली गेली आहेत. इंटरनेटवर तर भरमसाठ ब्लॉग्स आणि चर्चा उपलब्ध आहेत अशा संदर्भात. माझ्या विचारांच्या गुंत्यातून बाहेर पडत प्रश्नार्थक मुद्रेने मी मनुकडे पाहिले. मनू सांगू लागला "Yes my dear. There is a life after death. इटलीमधील ऍना चितेली आणि राउल ब्रेटझील या दोघांनी पर्यावरणाला मध्यवर्ती ठेवून एका भन्नाट कल्पनेची मांडणी केली आहे. "कॅप्सुला मुंडी' असं नाव आहे त्यांच्या प्रकल्पाचं." आणि त्याने मला त्यांची वेबसाईट दाखविली.

पाश्चिमात्य संस्कृतीनुसार मृत्युनंतर माणसाचा देह लाकडाच्या कॉफीन (शवपेटिका) मध्ये ठेवून मग जमिनीत दफन केला जातो. कॉफीन बनविण्यासाठी जेवढी वृक्षतोड केली जाते ती कुठेतरी कमी व्हायला हवी किंवा थांबायला हवी असं त्या दोघांना वाटतं. व्यवसायाने डिझायनर असणाऱ्या या दुकलीने लाकडी कॉफीनला पर्यायी असा बायोडिग्रेडेबल (निसर्गात सामावून जाणारा) पॉड डिझाईन केला आहे. नैसर्गिक पदार्थांपासून बनलेला अंड्याच्या आकाराचा हा पॉड आपल्याला पुन्हा निसर्गाकडे नेण्याचा सोपा आणि साधा मार्ग आहे. ह्या पॉडमध्ये मृत शरीर अशा रीतीने ठेवतात जसं बाळ आपल्या आईच्या गर्भात असतं. हा पॉड मग एखाद्या बी सारखा जमिनीमध्ये पुरला जातो आणि त्यावर मृत माणसाच्या इच्छेनुसार त्याच्या आवडीचं झाड लावलं जातं. त्या झाडाची काळजी त्याचे आप्त स्वकीय घेतात. सहसा दफनभूमी मध्ये मृत देहाला पुरल्यानंतर त्यावर सिमेंटचा चबुतरा बांधला जातो पण जर असे पॉड लावले तर दफनभूमीचा चेहरा मोहराच बदलून जाईल. हिरवीगार झाडं आणि त्यामध्ये चिरनिद्रा घेत पहुडलेली आपलीच माणसं. धर्म आणि संस्कृतीची कुंपणं ओलांडून त्यांनी हा विचार केला आहे.

झाडं, पशु-पक्षी, मनुष्य प्राणी हे या पृथ्वीचाच अविभाज्य भाग आहेत. जैविक साखळी नैसर्गिक समतोल राखण्यास मदत करते. सध्या जी भयानक वृक्षतोड चालू आहे त्यामुळे पर्यावरणाचा समतोल ढासळतो आहे. वृक्ष कापले जातात पण तेवढेच  पुन्हा लावले जात नाहीत. त्यामुळे कुठे अतिवृष्टी तर कुठे दुष्काळ. जंगलांचं प्रमाण कमी झाल्यामुळे नको तितकी उष्णता वाढली आहे. प्रदूषणामुळे सगळ्या तत्वांचं संतुलन बिघडत चाललं आहे आणि त्याचा परिणाम इतर जीवांबरोबर मनुष्य प्राण्यांवरही होतो आहे. सृष्टीप्रमाणे मनुष्याचं शरीर हे देखील पंचमहाभुतांचं (पृथ्वी-भूमी, आप-जल, तेज-अग्नी, वायू-वारा आणि आकाश) बनलेलं आहे आणि मृत्युनंतर ते पुन्हा पंचतत्वात विलीन होणं अपेक्षित आहे. आपल्याकडे भारंभार धर्म असले तरी प्रामुख्याने दहन आणि दफन ह्या दोन पद्धती अस्तित्वात आढळतात. दहन प्रकारात मृतदेहाचे दहन विद्युत दाहिनीत केले जाते किंवा त्यावर अग्निसंस्कार केला जातो पण अग्निसंस्काराला खूप लाकूड लागते. दफन करण्याच्या पद्धतीत धर्मानुसार थोडाफार फरक आढळतो. मुस्लिम आणि ज्यु धर्मात मृतदेहाला कापडात गुंडाळून मग जमिनीत पुरले जाते तर ख्रिश्चन धर्मात लाकडी पेटीत ठेवून दफन केले जाते. लिंगायत समाजामध्येही मृत शरीराचे दफन करण्याची प्रथा आहे. इथेही पुन्हा जागा आणि लाकूड हे प्रश्न आहेतच. उत्तर भारतात मृतदेह गंगेत सोडून देण्याचीही प्रथा आहे. पारशी धर्मात मृतदेह गिधाडांना खाण्यासाठी विहिरीत ठेऊन देतात. मृतदेह हा इतर जीवांना अन्न म्हणून मिळावा असा उद्देश असावा. काहीजण आपापल्या कुवतीनुसार आणि धर्माच्या शिकवणीनुसार पाप पुण्याचा हिशोब करून जगतात आणि ठरवतात मृत्यूनंतर त्यांना स्वर्गात जायचं आहे की नरकात. ज्यांचा अशा गोष्टींवर विश्वास नाही ते ह्या भानगडीत पडत नाहीत आणि त्यांना पटेल तसं आयुष्य जगतात. काही माणसं समर्थ रामदास स्वामींची "मरावे परी कीर्ती रूपे  उरावे" ही उक्ती तंतोतंत पाळतात तर काहीजण त्यात थोडा फेरफार करून "मरावे परी अवयव रूपे उरावे" ही उक्ती सार्थ करतात. अवयव-दानावरून आठवलं. काही महिन्यांपूर्वी 'फिर जिंदगी' हा सुमित्रा भावे आणि सुनील सुकथनकारांचा एक अतिशय तरल आणि आशयसंपन्न लघुपट माझ्या पाहण्यात आला. त्याविषयी लिहिणं हा एक स्वतंत्र विषय होऊ शकेल. मृत्यूनंतरदेखील जीवन आहे असा सुंदर संदेश त्यांनी या लघुपटाद्वारे दिला आहे. आपले अवयव एखाद्या गरजू माणसाला दान करणं हा निर्णय आपण जिवंतपणी घेऊ शकतो पण ह्या लघुपटात दाखविल्याप्रमाणे आपण मृत्यूच्या शय्येवर असताना आपले आप्त सुद्धा असा निर्णय घेऊ शकतात. समाजात अजून तेवढी सहज आणि धीट मनोवृत्ती उदयास आलेली नाही. आपले डोळे, हृदय, किडनी, त्वचा, स्वादुपिंड, फुफ्फुस, यकृत असे काही अवयव इतर गरजू लोकांना नव-जीवन मिळवून देतात. अशा प्रकारची जन-जागृती करण्यास या लघुपटाने निश्चितच मोलाचं योगदान दिलं आहे. आपलं माणूस ह्या जगात कोणत्यातरी रूपात जिवंत आहे ही भावनाच किती समाधानकारक आहे. पण नुसते अवयव दान केले तरी उरलेलं शरीर पुन्हा नातेवाईकांच्या हाती येतंच. संपूर्ण देहदान हा सुद्धा एक पर्याय आहे. मृतदेहाचं काय करायचं हा ज्याच्या त्याच्या धर्माशी, इच्छेशी आणि भावनेशी निगडित असा विषय आहे. शिवाय प्रत्येक देशाचे कायदे आहेतच जोडीला.

मृत्यु हा शेवट नसून निसर्गाकडे परत जाण्याची सुरवात आहे आणि म्हणूनच मृत्युनंतर झाड होऊन पुन्हा जगण्याची कल्पना मला तरी आवडली. कोणतं झाड व्हायचं हे मात्र सध्या मोठं कोडं आहे माझ्यासमोर :)

Thursday, June 30, 2016

प्लुवियोफाईल

"मला पाहायच्या आहेत अनवट वाटा… वेडूलं होऊन. मनसोक्त भटकंती करायची आहे. कधी न पाहिलेलं, कधीही अनुभूती न घेतलेलं अनुभवायचं आहे. भरधाव वेगाने वारा कापत जाणाऱ्या गाडीत माझी आवडती गाणी ऐकत गाढ झोपायचं आहे. कोणत्याही वळणावर मला हवं तेव्हा थांबायचं आहे. हाच क्षण जगायला… हेच दृश्य पाहायला.  रस्त्यातल्या टपरीवर चहा प्यायचा आहे. निसर्गाची रूपं डोळ्यांमध्ये कैद करून ठेवायची आहेत. निशब्द राहून सूर्योदय पहायचा आहे आणि सूर्यास्ताच्या रंगात स्वतःला न्हाऊ घालायचं आहे. जंगलात दूर दूर हरवलेल्या वाटांवर माझ्या पाऊलखुणा उमटवायच्या आहेत. दाट रानात जाऊन पक्षांच्या लकेरी ऐकायच्या आहेत. धुक्याचा पाठलाग करायचा आहे… अगदी त्याच्या अंतापर्यंत. धुवांधार कोसळणाऱ्या पावसात चिंब भिजायचं आहे. फेसाळत्या धबधब्याखाली संवेदना बधीर होईपर्यंत बसायचं आहे आणि धबधब्याच्या पाण्याच्या भिंतीपाठी उभंही राहायचं आहे. उंच कड्यावरचा बेभान वारा अंगावर घायचा आहे. श्वास भरून खोलवर रोमारोमांत साठवून घ्यायचा आहे. तास न तास डोंगराच्या टोकावर बसून खोल दरी न्याहाळायची आहे. खूप गोंडस असा आठवणीचा ठेवा भरून ठेवायचा आहे. मला जगायचं आहे." मनुच्या हातात माझी लिखाणाची डायरी होती. मराठी वाचण्याचा निष्फळ पण प्रामाणिक प्रयत्न करत होता तो. हस्तलिखित त्याला आवडून गेलं… हे काहीतरी वेगळं लिहीलं आहे ह्या खात्रीने तो मला म्हणाला, "सांग काय लिहिलं आहेस" आणि मी त्याला माझी विश लिस्ट इंग्लिशमध्ये बुचकळून ऐकविली. क्षणाचाही विलंब न लावता मनुने मला माझ्या प्रत्येक इच्छापुर्तीचं अलिखित वचन दिलं जे मी सध्या  त्याच्याबरोबर जगते आहे. माझा ब्लॉग बघितल्यावर म्हणाला, "तू काय लिहिलं आहेस ते मला कळत नाहीये पण तू पोस्ट करत राहा. मी नेहमी तुला डायरी लिहिताना पाहतो. त्यावेळी तुझ्या चेहऱ्यावर जे भाव उमटतात ते शब्दातीत असतात." हल्ली डायरी लिहिणं माझ्यासाठी जास्त सोयीस्कर झालं आहे. आवाजाची पातळी उंचावण्यापेक्षा डायरीत लिहिलेले मूक शब्द बरंच काही सांगून जातात आणि नेहमी फक्त माझ्याच जवळ राहतात. वादळात हेलखावे खाणाऱ्या नावेचा तळ गाठण्याचा संभव जास्त असतो. पण मनु आला आहे माझ्या आयुष्यात एक दीपस्तंभ होऊन. आता किनाराही दूर नाही राहिला. मनु बोलत राहिला, "जेव्हा निरपेक्ष भावनेनं आपण एखादी कृती करतो आणि त्यातून कोणाचेही नुकसान न होता जर फक्त आनंद मिळत असेल तर त्यात काहीही गैर नाही. 'Do what you love'. तुझ्या ब्लॉगच्या टेम्प्लेट मधले ते पक्षी पहा कसे स्वैर उडत आहेत. त्यांना कोणतंही बंधन नाहीये. तु देखील लिहित रहा मनमोकळं."'

माझ्या बाबतीत हल्ली बऱ्याच वेळा असं घडतं आहे. काही जागा, काही माणसं, काही अनुभव आणि काही शब्द देखील असे भिडतात की त्याविषयी लिहिल्याशिवाय राहवत नाही. "प्लुवियोफाईल". असाच थेट भिडलेला शब्द. त्याचा अर्थ आहे पावसावर नितांत प्रेम करणारा ज्याला पावसात फक्त निरामय आनंद आणि मनः शांती मिळते. अगदी काही दिवसांपूर्वीच हा शब्द मला मिळाला आणि मी त्याच्या प्रेमात पडले. एका मित्राने मला व्हॉट्सअपवर मेसेज पाठवला 'I found a word for you. Pluviofile'.  असं घडणं हा केवळ एक योगायोग असावा का? कारण त्या क्षणी मी तो शब्द अक्षरशः जगत होते. मी सिंधुदुर्गातल्या देवबागेत होते. आम्ही राहात असलेल्या रिसॉर्टच्या पुढील बाजूला दूरवर पसरलेलं कर्ली नदीचं पात्र तर पाठीमागच्या बाजूस निळाशार अरबी समुद्र. बाहेर दाटलेले ढग, वाऱ्यावर झुलणारा पाऊस आणि माझ्या इअर प्लगवर बरसत होते "जाईन विचारीत रानफुला" चे स्वर.

पाऊसच का हवाहवासा वाटतो?  पहिल्या पावसात येणारा मातीचा दरवळ का वेड लावतो? पावसातलं धुकं,  विजेचा गडगडाट, संतत कोसळणारं आभाळ,  लयीत घुमणारा पाऊस-धारांचा आवाज, उधाणलेला समुद्र आणि लाटांवर थरारणारा मस्तवाल पाऊस, तळ्याकाठचा पाऊस, आठवणीतल्या गावातला पाऊस,  शाळेत जाणाऱ्या वाटेवरचा अल्लड पाऊस, रानातला निखळ निलाजरा पाऊस, डोळ्यांत न मावणाऱ्या हिरवाईच्या असंख्य छटा, पानांवरून टपटपणारे थेंब, बेधुंद करून टाकणारा गारवा, खिडकीतला पाऊस आणि पावसात न्हाऊन निघालेली प्रत्येक गोष्ट…. नक्की काय जादू करते माझ्यावर? हीच वेळ नवसर्जनाची… हीच वेळ अविष्काराची असते ना? स्वतःच्या जगात जगण्याची पुन्हा एक नवी संधी. पाऊस जगावसा वाटतो आणि मग पाऊसच शब्द होऊन लिहिला जातो. पाऊस कोसळत असतो… फक्त पाऊसवेड्यांसाठी. कोणाला नको असतो पाऊस? प्रत्येकाला समजलेला आणि प्रत्येकात रुजलेला पाऊस  वेगवेगळा असतो.  पावसात भिजायचं… पावसात रमायचं. फक्त पहिलीच नाही तर पावसाची प्रत्येक सर मला ओढ लावते. तो पडत नसला तरी त्याच्या नादाची झिम्मड नेहमीच माझ्या कानांत असते. हो... असाच जगते मी पाऊस. केव्हाही डोळे मिटले की जाणवतं मला त्याचं अस्तित्व. जेव्हा मोडून काढणाऱ्या उन्हाळ्यानंतर आभाळाची घोंगडी पांघरून तो येतो दबकत तेव्हा आकाशाचा रंग अचानक बदलू लागतो. एका पाठोपाठ एक भले मोठ्ठाले राखाडी ढग आकाशात जमू लागतात. हिरव्या बांबूची बने वाऱ्यासवे शीळ घालू लागतात. साऱ्या दिशांना कवेत घेत तो कोसळू लागतो.

माणुस म्हणे सवयीचा गुलाम असतो… एकांतात पावसाकडे बघत बसायचं ही माझी सवय माझ्याइतकीच जुनी. आभाळातला पाऊस अल्लद डोळ्यांत येऊन दाटतो. डोळ्यांतून हळूहळू मनात पाझरायला लागतो तोपर्यंत सगळं सुन्न झालेलं असतं. पावसाच्या धारांबरोबर विचारही वाहवत जातात. हरवलेले सारे क्षण आठवत. पाऊस माझ्या मनातला. कधी येतो चोरपावलांनी लाजत तर कधी घनगर्जत… धुमाकूळ घालत. मी कड्याच्या टोकावर उभी... भरारी घेण्यास पंख उत्सुक. समोर दिसत असते वीजांनी लखलखणारं क्षितिज आणि त्याचवेळी माझ्या पायांना वेटोळं घालत असतो माझा भूतकाळ. किती काळ आतल्या आत हा दुष्काळ सोसावा?  सगळ्या किंकाळ्या ओठांपाशी येऊन गुदमरून जातात. मी असून नसते अशा वेळी. एक पाठोपाठ एक जन्म घेत राहते पुन्हा पुन्हा जगण्यासाठी. त्रयस्थ बनून जगत असते मी माझ्या आतील जग. ह्या जगात माणसं येत जात राहतात.  माझ्यावर प्रेम करतात...  मला टोचून दुःखही देतात. कधी कधी सोडून दूर निघून जातात आणि मग मी बनते मला हवी तशी. कारण आयुष्य माझंच आहे... ते जगायचं कसं हे मी स्वतः निवडते... चुकाही माझ्याच... कळत नकळत मीच त्या करते. त्यातून मिळालेले धडेही माझे मीच शिकते. परिस्थितीला शरण जायचं नाही हा मंत्र नुसता जपत नाही तर अक्षरशः जगते. आयुष्यात परिस्थितीने उभ्या केलेल्या वादळांचा सामना करते... कधी कधी हरते...  असं हरणं सुद्धा नव्याने जगायला शिकवतं. दुःख हे शाश्वत नाहीच. ते जाणारच असतं आपल्याला सोडून. फक्त आपण त्याला कधी सोडणार ह्याची वाट बघत बसतं बिचारं. कधी काही क्षण... तर कधी काही दिवस... तर कधी कधी कितीतरी वर्ष ते आपण आपल्या वळचणीला साचवून ठेवतो. एकदा ते गेलं की त्याची जागा दुसऱ्या दुःखाला द्यायची की सुखाला हे पुन्हा आपल्याच हातात असतं. हे सारं गणित पावसाने समजावलं. दुःख आणि भूतकाळ, दोन्ही लाथाडण्याची ताकत मिळाली. भन्नाट टपोऱ्या ओल्यागच्च थेंबांचा पाऊस कोसळत राहतो. थुईथुई पडणाऱ्या थेंबांनी मनाबरोबर सारे रान ही लागते नाचू. रानातल्या वाटांवर मी चालत असते की त्या माझा पाठलाग करतात? निर्मनुष्य आणि म्हणूनच सुसह्य भासणाऱ्या ह्या रानवाटा माझ्या सख्या आहेत. त्या वाटांवरून चालत राहायचं... कितीतरी तास… क्षणा क्षणाने विरून जाणारा असतो वेळेचा बुरखा. म्हणूनच मी धाडस केलं पंख पसरविण्याचं. पायांना छातीशी कवटाळून भरारी घेतली फक्त समोरच्या क्षितिजाला नजरबंद करून.   जितकी उंच भरारी तेवढं नवं क्षितिज. असा हा पाऊस... हवाहवासा... वेड लावणारा. मला प्लुवियोफाईल... पाऊसवेडी करणारा.




Tuesday, March 15, 2016

अबोलीचे स्पर्श


एका हळव्या संध्याकाळी तो ओलेता होऊन दारात उभा. मी दार लावून घेतलं. पाहतो तर तो माझ्या खिडकीत. खिडक्यांची तावदानं बंद केली तर छपरातून सरळ आत शिरला. चिंब भिजवुन टाकलं मला तुझ्या प्रियसाजणाने. तेव्हा मला आठवलीस तू. काही क्षण कोरडे… काही ओलेते… पागोळ्यांमधून सांडून गेलेले. तुझ्या आठवांची चाहूल अवचित लागली आणि माझ्या खोलीतला अंधार अलगद फुलून आला. सरींवर सरी ओल्या बरसत राहिल्या छपरांवर बेधुंद. जे क्षण जगताना बेफिकीर होऊन जगलो ते इतक्या लवकर आठवणी बनतील असं वाटलं नव्हतं. आठवणी जात नाहीत. चिटकून राहतात गोचीडांसारख्या. रक्त शोषून झाल्यावर गलितगात्र करून सोडतात. काय कमावलं आणि किती गमावलं ह्याचा हिशोब करायचा नव्हताच कधी मला. मी जगतो आहे पण माझं जग मात्र ठार मेलेलं आहे. खोलीतला कोंदट अंधार त्या मेलेल्या जगाची जाणिव आणखीनच गडद करू पाहत आहे.

अश्यातच आठवू लागला मला आपल्यातला शब्देविण संवादु. शब्दांशिवाय जगण्याचं व्रत घेऊन जगत राहिलीस. सगळीच नाती जपत होतीस फुलांपरी. काही नात्यांच्या पाकळ्या गळून गेल्या… तरीही जपून ठेवायचीस तू त्यांना. मनाच्या अंधारडोहात. काय काय दडवून ठेवलं होतं तू तिथे कोणास ठाऊक. तुझ्या सगळ्या इच्छा आकांक्षांची समाधीही तिथेच असणार. मी कधी त्या तळाशी पोहचलोच नाही. नेहमीच एक अगम्य भीती माझे हात आवळून ठेवायची करकच्च. आता ती भीती माझ्या श्वासाला डिवचू लागली. न राहवून मी दारं-खिडक्या मोकळ्या केल्या. आभाळाबरोबर ओढाळ मन देखील भरून आलं. का आणि कसं माहित नाही पण ओथंबून भरलं आणि वाहू लागलं.

मी तसंच दाराबाहेर पाऊल टाकलं अनवाणी. वर आभाळातून चंदेरी थेंबांची यात्रा निघाली आहे आणि आता तू सुद्धा त्यातलीच एक. कुठे घेऊन जात आहेस गं ही यात्रा? माझी पाऊलंही निघाली तुझ्या साथीने थेंबांचे गाणं गुणगुणत. तुझा स्पर्श अंगोपांगी अनुभवत. पूर्वी तूही अशीच निघायचीस धुकाळलेल्या वाटांवर… गुलमोहराला शोधत. ओला सुगंध आणि भिरभिरणारा वारा अंगावर मिरवत. मी तुझ्या सोबत असावं… तुझा जुनाच हट्ट. गुलमोहर दिसला की धावत त्याच्या मिठीत शिरायचीस. भानावर आलीस की हातांची खुण करून म्हणायचीस… अल्लद मिटायचं आहे मला तुझ्या मिठीत. अश्या कितीतरी ओल्या क्षणांना फक्त आठवत राहणं उरलं आहे माझ्याकडे. विहारायचं होतं तुला स्वच्छंद आणि मी मात्र तुला कुंपण घालत राहिलो. का? काहीच आकलत नाहीये मला आजही तुला असं पाहताना. आठवणींचा ओला दमट पाचोळा पसरलेला…सर्वदूर. कितीतरी वेळ चालत  राहिलो मी त्यावर. शेवटी दृष्टीस पडला माझ्या तो. तुझा गुलमोहर… निष्पर्ण.  त्याच्या प्रत्यके फांदीवर  जाणवू लागलं मला तुझं अस्तित्व. ह्याचसाठी केला होतास का गं सारा अट्टहास?


तू होतीस माझ्यासोबत… सावलीसारखी. पण तेव्हाही मी तुला एकटेपणाची जाणीव देत राहिलो. निघून जाण्यातही एक शहाणपण असतं. ते मात्र तू पुरेपूर निभावलंस. मी शोधत राहिलो तुझी सावली. कधीतरी ऐकलं… तू डोळे मिटले. त्या रात्री डोळ्यांच्या खोबणीत उतरली होती भिजलेली रात्र. पापण्यांवर विसावलेले काजवे किर्रकिर्र करत उडून गेले. मग कितीतरी रात्री पापण्या मिटल्याच नाहीत. हळूहळू मला उमजलं, वेदनेचा लपून राहिलेला झाकोळ तिथून पाझरतो आणि सांगतो की तू आहेस… इथेच… माझ्या सभोवताली. मला हवी आहेस तू  पुन्हा… आणि म्हणूनच मला भेटणार आहेस तू पुन्हा… ओल्याचिंब रानात, नदीच्या झुळझुळणाऱ्या पाण्यात, गवताच्या पातीवर, फुलांच्या कोषात. हो ना? जशी आज मला भेटलीस तू चंदेरी थेंबांत. तुला ठाऊक आहे? दोन साळुंख्या आजही येतात आपल्या अंगणात. सवयीने दोन बोटं ओठांपर्यंत जातात. पण मी ओठांना त्यांचा स्पर्श होऊ देत नाही. त्या ओठांवर रेंगाळून राहिले आहेत तुझे नि:श्वास. भीती वाटते. उगाच खुणा पुसल्या गेल्या तर?  आठवणींनाही गंध असतो का ग? आणि वेदनेला? आठवणी आणि वेदना… जुळ्या असाव्यात बहुधा. कधीही येतात आणि झोडपून काढतात मला उभं आडवं. खेळवत राहतात मला सुखदुःखाच्या अल्याडपल्याड. मीही झोकून देतो स्वतःला त्यांच्यासोबत. लोकं म्हणतात, वाऱ्यावरचं जगणं जगतो आहे बिचारा… तिच्याशिवाय. मी मात्र धुंदावत जातो अबोल स्पर्शांच्या मैफिलीत…तुझ्यासवे.

Thursday, February 18, 2016

चाफा बोलेना

कितीतरी वेळ ती तशीच पडून होती. दुपारी ऊन येतं म्हणून तिने बाल्कनीचा दरवाजा आणि पडदे दोन्ही लावून घेतले होते पण आता तिला कोंडल्यासारखं वाटत होतं. पुढच्याच क्षणी उठून तिने चेहऱ्यावर थंड पाण्याचे हबकारे मारले आणि ती बाल्कनीत येऊन उभी राहिली. पश्चिमेच्या गार वाऱ्याची झुळूक अंगावरून जाताच ती शहारली. फेब्रुवारी आला तरी थंडी आपलं आस्तित्व राखून होती. सूर्य अस्ताला जात होता आणि त्या सोनेरी प्रकाशात तिने कुंड्यांतून लावलेली फुलझाडे न्हाऊन निघाली होती. निळी, जांभळी, गर्द लाल, गुलाबी आणि श्वेत रंगातली सदाफुली वाऱ्याबरोबर डुलत होती. बाल्कनीच्या कडेने पसरलेली मधुमालती आपले गच्च फुलांचे झुबके हलवून त्यांना अधून मधून साथ देत होती. थोडं वाकून तिने कोपऱ्यावरील वळणाकडे नजर टाकली. तिथला कदंबदेखील पानांची सळसळ करून सायंकाळच्या मैफिलीत सामील झाला होता. कदंबाकडे जाणाऱ्या छोट्या पायवाटेवर दोन्ही बाजूने तिने आणि आजीने मिळून फुलझाडांची अक्खी नगरी वसवली होती. गुलाब, अनंत, तगर, जाई-जुई, सोनटक्का, मोगरा, मदनबाण, रातराणी, बकुळ, केवडा, जास्वंद, शेवंती, अबोली आणि कितीतरी वेगवेगळ्या प्रकारची चाफ्याची झाडं. त्यातला चाफा तिच्या खास आवडीचा. सोन चाफा, देव चाफा, नाग चाफा, कवठी चाफा, भुई चाफा असे कित्येक प्रकार त्या दोघींनी लावले होते. रंगीबेरंगी फुलांची उधळण करणाऱ्या बागेचं रुपडं ती नेहमीच न्याहाळत बसायची. चाफ्याच्या झाडांपाशी बसुन तर तिचं तासनतास हितगूज चालत असे. "कोणी दिला रे तुला हा मृदूगंध? कधी संपत कसा नाही तो?" असे प्रश्न ती चाफ्याला सतत विचारायची. लहानपणी ती आणि आजी रोज संध्याकाळी कदंबाखाली असलेल्या मोठ्या दगडीवर येऊन बसत. तिथून नदीच्या पलीकडचा सूर्यास्त पाहता यायचा. आईबाबांचा चेहरा तिला आठवत देखील नाही. समजायला लागल्यापासून तिला फक्त आजीचाच चेहरा दिसला होता. "झाडांना फुलं कशी येतात? कोण त्यांना एवढा छान छान सुगंध देतं?" तिचे प्रश्न. मग आजी तिला फुलांच्या गोष्टी सांगायची. "प्रत्येक फुल कळीच्या रूपात जन्माला येतं. त्याला निसर्गरूपी देव सांभाळतो. देवाने प्रत्येक फुलझाडाला वेगवेगळ्या गंधाचं लेणं दिलं आहे आणि देवाला देखील फुलं खूप आवडतात." ती आजीला विचारायची, "आज्जी, आईबाबा कसे असतात गं? माझे आईबाबा मला कधी भेटतील? कुठे असतात ते? कधी येणार? की येणारच नाहीत?" आजी तिच्या निरागस नजरेतलं प्रश्नचिन्ह पाहायची. त्या नजरेतला सत्य जाणून घेण्याचा दर्प आजीला स्पष्टपणे जाणवायचा. तरीही आजी गप्प राहायची.  पुन्हा तिचे प्रश्न तयार असायचे. "लहान मुलांना पण देव जन्माला घालतो? त्यांची काळजी घेतो?" आजी फक्त मान डोलवायची आणि मग कदंबावर राहणाऱ्या पाखरांच्या गोष्टी सांगयची. "पाखरं दिवसभर आकाशी भरारी घेत फिरतात. दूर दूर जातात. अंधार होण्याआधी मात्र ती आपल्या घरट्यात परततात. कारण घरट्याची अदृश्य वीण त्यांना एकमेकांशी बांधून ठेवते. पुन्हा परतण्यासाठी." फुलांच्या, गंधाच्या, पाखरांच्या गुजगोष्टी आजीबरोबर करत ती लहानाची मोठी झाली. आजीने सांगितलेल्या सगळ्या गोष्टी तिने कानांत आणि मनातही साठवून ठेवल्या.


पाखरं अंधारल्यावर त्यांच्या घरट्यात परत येतात. आपलं घर सुद्धा एक घरटंच आहे मग आईबाबा ह्या घरी का परत येत नाहीत? देवाला फुलं आवडतात असं आजीच म्हणायची. मग त्याने आजीला का बोलावून घेतलं असेल? तिच्या डोक्यात प्रश्नांचं मोहोळ उठलं. पण आजीने सांगितलेली वीण अदृश्य होती. कशी दिसणार ती तिला? तेवढ्यात अचानक वाऱ्याने वाहून आणलेला एक बेधुंद सुगंध तिला उभ्या उभ्या खुणावू लागला. तिच्या ओळखीचा. तिला वेडं करणारा. घराचा दरवाजा उघडून, अंगण ओलांडून ती कदंबाकडेच्या दिशने पळत सुटली. प्रत्येक पावलागणिक त्या गंधाची जादू तिच्यावर गारुड करत होती. संधीप्रकाशात तिने कदंबाला पहिले. त्याच्या फांद्यांवर पाखरं हारीने बसली होती पण सगळी चिडीचुप्प. त्याशेजारी उभा…निशब्द प्राजक्त आणि त्याच्या सभोवती सजलेला नाजूक फुलांचा सुकलेला गालिचा. मधूनच येणारी वाऱ्याची झुळुक त्यांत आणखी फुलांची भर घालत होती. इथेच फुलले होते चांदणे कधीकाळी. आत्ताही काही चांदण्या लपल्या आहेत का त्या सुक्या पाकळ्यांखाली? तिने गालिच्यावर पाय ठेवला मात्र तिला असंख्य काटे टोचले. वेदनेने तिच्या डोळ्यांत पाणी दाटून आलं. ती तर फुलं वेचायला निघाली होती मग हे काटे कसे आले तिच्या वाट्याला? फुलांच्या जगात बागडणारी ती पायात काटे रुतल्यामुळे भयभीत झाली होती.

खरं तर तिला दिसला होता एक आशेचा किरण. ज्याचे कवडसे झेलत ती निघाली होती आपल्याच नादात. कधीही सूर्योदय न होऊ शकणाऱ्या तिच्या क्षितिजावर अचानक उगवलेला तो एक तेजस्वी तारा होता. तो तिचा सुर्य होऊ शकत नाही ह्याची जाणिव त्या दोघांनाही होती. त्यांच्या सीमित अशा कक्षा होत्या ज्या त्यांनी कधीच ओलांडणे शक्य नव्हते. पण तरीही तो फिरत राहिला तिच्या नशिबाच्या कक्षेत… अधांतरी. तिला पुरेल एवढी ऊब त्याने देली. त्याच्या साथीने तिने धाडस केलं उंबऱ्याबाहेर निघण्याचं. अनेक वाटा पायाखाली घातल्या… अनवट… अनोळखी… कधी कधी अंधारलेल्या देखील. मैत्रीच्या पावलांनी अलगद येऊन, भिनवून टाकलं त्याने तिचं सारं आयुष्य. मैत्रीच्या कळ्यांचं रुपांतर प्रेमाच्या फुलांत कधी झालं हे त्या दोघांनाही उमगलं नाही. एके दिवशी त्याने तिला प्राजक्ताचं एक रोपटं आणून दिलं. ते नवीन रोप तिने कदंबाच्या शेजारी लावलं. त्याला गोंजारून सांगितलं. "आता तू माझा आहेस. या बागेत तू हवा तसा बहर… आनंदाने…आणि तुझ्या सुगंधाचे वेड लाव… माझ्याबरोबर इतरांनाही." बागेतली चाफ्याची झाडं मूक होऊन पाहात राहीली प्राजक्ताचं त्या बागेतलं रुजणं आणि त्याचं तिच्या आयुष्यात. त्याने तिला एका गोजिऱ्या घरट्याचं स्वप्न दाखवलं. तिला दिसू लागली होती घरट्याची वीण. संध्याकाळी परतण्यासाठी.

एका कातरवेळी… तो आला कदंबाखाली…तिला भेटण्यासाठी. त्याच्या येण्याने प्राजक्तही बहरला. आकाशात अजूनही सुर्यास्ताचे काही रंग सांडले होते. त्या रंगात न्हालेली ती. तिच्या केसांत त्याने माळली प्राजक्ताची काही फुले आणि तिच्या कंबरेवर त्याने मांडल्या काही नाजूक कळ्या. ह्याच छोट्या परिघाच्या आसपास फिरत असतात सगळ्या तरुण इच्छा. इच्छा… तिलाही होत्या. त्या इच्छांना पंख फुटले तेव्हा ती तरंगत राहिली स्वतःच्या मर्जीनुसार. पहाटेला सगळ्या कळ्या उमलत गेल्या तिच्या प्रत्येक भरारी बरोबर. चाफा मूकपणे पाहात राहीला प्राजक्ताची झूल आणि त्याचं बेभान बरसणं… तिच्यावर. त्या रात्री चाफा खूप रडला. चाफ्याचे अश्रू तिला मात्र दिसले नाहीत. कधीतरी … तिनेही हळूच काढून ठेवला सभ्यतचा बुरखा… निलाजरेपणे आणि त्याला विचारले, "मी कुठे फुलं माळली तर तुला आवडेल?" का म्हणून तमा बाळगायची तिने? केवळ ती एक स्त्री आहे म्हणून? स्त्री असण्याआधीही ती आहे एक माणुस. तिला संवेदनशील असं मन आहे. त्या मनालाही एक गंध आहे… तिचा स्वतःचा असा. त्या गंधाला जर त्याच्या गंधाचे वेड लागले तर दोष कुणाचा? तिच्या स्त्री असण्याचा की तिच्या संवेदनशील मनाचा? प्राजक्ताच्या धुंद गंधाचं तिला वेड लागलं… की त्याने तिला ते लावलं?  प्राजक्त मात्र प्रत्येक पहाटेला नव्याने बहरत होता. पाखरंही पाहत होती प्राजक्ताचं फुलणं. कितीतरी रात्री त्या फुलवाटेवर तिला मिळत गेली फक्त त्याच्या आवडीची प्राजक्ताची फुलं. जमा करत गेली ती एक एक फुल तिच्या परडीमध्ये. हे पाहताना चाफ्याचे अश्रू सुकून गेले. त्याची पाने गळून गेली. चाफ्याच्या झाडावर काटे फुलू लागले… कोणालाही न दिसणारे. चाफा बोलेनासा झाला.

आणि एके दिवशी तो तारा निखळून पडला. का? हे तिला कधी कळेलच नाही. त्याला निखळताना तिने फक्त पाहिला. घरटं स्वप्नातच राहिलं. तळहातावर प्राजक्ताची फुलं घेऊन पहाटेची ती धुंदी तिला पुन्हा अनुभवता येणार नाही. अजूनही सूर्यास्त झाला की ती कदंबाच्या झाडाखाली दगडीवर का जाऊन बसते? कदंबावरची पाखरं तिच्याकडे बघून कुत्सित हसतात का? रात्रभर प्राजक्ताची मनधरणी करूनही तो फुलत नाही. पहाटेला तिचा डोळा लागला की तो मुक्त उधळण करीत राहतो आणि ती भानावर येईपर्यंत तिथे पुन्हा काटे पसरलेले असतात. तिच्या खास आवडीचा चाफा तिच्याशी बोलत नाहीये. का? ह्याचं उत्तर तिला आज का शोधावसं वाटतंय?

आता सुकून कडकडीत झालेल्या चाफ्याला जाऊन तिने विचारले. "तूला केव्हा बहर येणार? कुठे हरवून गेली तुझी फुले आणि त्यांचा मृदुगंध? मी कुठून आणू कळ्या तुझ्यासाठी म्हणजे त्या अंगावर पांघरून तू पुन्हा फुलशील?" चाफा काहीच बोलला नाही. पण यावेळी त्याचे अश्रू तिला दिसले. तिने हळूच चाफ्याला दोन्ही हाताने घट्ट मिठीत घेतले आणि कोणालाही न दिसणारे काटे तिला अंगभर टोचले. काटे कसे आले तिच्या वाटेला? तिला तिच्या प्रश्नाचं उत्तर उमगलं. तिने प्राजक्ताचं झाड मुळासकट उपटून बागेबाहेर फेकून दिलं. आता चाफा फुलू लागला. त्याच्या आणि तिच्या गुजगोष्टीही फुलू लागल्या…. वाऱ्याबरोबर झुलू लागल्या.






Tuesday, June 23, 2015

...and its raining…Meera!


जून महिन्यातल्या पहिल्या रविवारची आळसावलेली दुपार. दोन मेसेजेस येऊन थडकले माझ्या फोन वर.  "बाहेर बघ… तो आला आहे" आणि " ...and its raining…Meera!" माझ्या पाऊसप्रेमाची कल्पना असणारे माझे मित्र-मैत्रिणी अशी वर्दी द्यायला कधीच चुकत नाही. मी धावत खिडकीपाशी पोहचले. कुठेच खूण दिसली नाही. बाहेर हात काढून अंदाजही घेतला. नाहीच. तुझं येणं झालं नव्हतं. मी हिरमुसले. इंस्टाग्रामवर पुण्याच्या एका मैत्रिणीने खिडकीतल्या पावसाचे फोटो टाकले होते. ते पाहून मन अजून खट्टू झालं. मी वर पाहिलं. आभाळात तरंगणारा एक काळा ढगाचा तुकडा आणि वातावरणातील दमटपणा उगाचच मला आश्वस्त करू पाहत होते. मी आत आले. थोड्या वेळाने पुन्हा खिडकीत गेले. माझ्या येरझाऱ्या चालूच पण कुठेही तुझ्या येण्याच्या ठावठिकाणा नव्हता. हे असं बराच काळ चालू होतं. मला फक्त दोन्ही हात पसरवून तुला मिठीत घ्यायचं आहे. तुझ्या सोबतीने गायचं आहे. तुझ्या विचारांत भिजत भिजत माझे डोळे मिटले… "माझी खिडकी का कोरडी राहिली?"




मी डोळे उघडले तेव्हा नजरेसमोर होते फक्त तरंगणारे पांढरे ढग. हळूहळू तरंगतात ते माझ्या आभाळाच्या कक्षेत. कोडी घालतात मला वेगवेगळ्या आकारांची आणि मग शोधून दाखव म्हणतात आमचा मूळ आकार. कधी घेऊन येतात पांढऱ्या कापसांची भली मोठी बोचकी तर कधी गच्चं भरून पाणी. मी विचारांचं बोचक हळूच बाजूला काढून ठेवलं. आता मी होते तरंगत त्या ढगांसोबत. मी स्वतःच झाले होते एक पांढरा पुंजका. निळ्या दरीत तरंगणारा. माझं आस्तित्व झालं होतं शुन्य. जसं निळ्याशार समुद्रासमोर उभं राहून होतं. ढग आपल्या मर्जीने हवे तसे बागडत होते की उनाड वारा त्यांना खेळवत होता? मी पुन्हा डोळे मिटून घेतले. नजरेसमोर तराळली लहानपणी पावसाच्या पाण्यात सोडलेली कागदाची होडी आणि ती फाटून जाईपर्यंत केलेला तिचा पाठलाग. कोणत्याही क्षणी आयुष्य संपणार असतं तिचं. तरीही ती वाहत राहते पाण्याच्या प्रवाहाबरोबर. माणसाचं शरीर ही असंच असतं का? केव्हाही संपवू शकता येणारं?  चीर पडलेल्या होडक्यातून आयुष्याचा प्रवास करण्यापेक्षा मी ढकलून दिलं स्वतःला निळ्याशार पाण्यात. वाहवत होते मी समुद्राच्या पाण्यात. त्याच्या लाटांनी भिजत होतं माझं सर्वांग. समुद्राची भीती उगाचच वाटायची. किनाऱ्यावर तो लाटांच्या उसळ्या घेत आपल्या रौद्र रूपाचा रुबाब दाखवत असतो. पण माझ्या मनात मात्र एका संन्यस्ताप्रमाणे शांत आणि निश्चल आहे तो.

हल्ली बरीच इमेल येत असतात. सगळ्यांचा एकच सूर… "तू लिहित का नाही मीरा? का थांबवलं लिहिणं?"
खरंच का लिहित नाही मी? की मला लिहिताच येत नाही? गेले कित्येक महिने जे काही लिहिते आहे ते तुकड्यांत.  त्या तुकड्यांना ना धड सांधता येत… ना त्यातून काही फुलत आहे. एका लग्नाचं नातं संपलं आणि सगळंच संपलं माझ्यातलं. लिहिणं हरवलं की संवाद हरवला माझा माझ्याच आतील मी बरोबर?  नाती तुटायला वेळ नाही लागत. खळकन तुटतात. कधी खूप मोठा आवाज होऊन तर कधी अलवार. क्षण एक पुरे असतो तुटायला पण तेच नातं सांधायला अख्खं आयुष्य निघून जातं आणि हाती येतं ठिगळ लावलेलं आयुष्य. शब्दांचं वादळ माझ्या घरी येऊन गेलं काही दिवसांपूर्वी.  उद्ध्वस्त करून गेलं माझ्या घराला. माझ्या घराची प्रत्येक भिंत ऐकत राहिली प्रत्येक शब्द आणि पाहत राहिली वेदनांचा पाऊस… त्या शब्दांतून बरसणारा. आज देखील त्यातील काही थेंब ठिबकत आहेत माझ्या मनात. माझ्या आत एक वादळ बंदिस्त करून ठेवलं आहे मी. घुमत राहते आंत त्याची गाज. धडकी बसते मला आतून आणि भीती वाटून राहते. तरीही मी बसून राहते शांत… क्षण… तास… दिवस… रात्र… उलटून जातात कितीतरी. मी कुढत राहते शांततेने. शब्द घायाळ करून जातात… सुरीच्या अथवा तलवारीच्या ही घावापेक्षा धारदार वार करतात. त्यांच्या जखमा दिसत नाहीत कोणाला कारण त्यांचं अस्तित्व शरीराशी जोडलं गेलं नसतं.  तरीही त्या टोचतात… वाहतात भळभळून. मतभेद… विचारांमध्ये असतो. ह्याचा अर्थ असा नाही की आपण चुकीच्या माणसाबरोबर आहोत. असू शकतात मतभेद… दोन व्यक्तींमध्ये.  माझे ही आहेत.  माझ्या मनाशी. म्हणून मी वेगळं व्हायचं का? माझ्या मनाचं मन मोडून? त्याला शब्दांचे चटके देऊन? आताशा पाठी वळून पहायची भीती वाटते. नको वाटतात त्या आठवणी. ठिपके जोडत बसले तरी त्यातून नजरेला भासतात विदारक चित्रं. जी दुखावतात मनाला. उकरून काढतात मुरलेले जुने स्पर्श आणि टोचत राहतात शरीराच्या प्रत्येक अवयवाला. सगळ्या प्रश्नांची उत्तरं माझ्या मनातच लपलेली होती. गरज होती ती फक्त शांततेची. आज मला मिळून गेली ती सारी उत्तरं. माझ्या शब्दांचे ओरखडे नकोत उठायला. मीही शिकले शांत राहायला.  मला कळून चुकलं माझी खिडकी कोरडी का राहिली.

कितीतरी वेळ मी तशीच खिडकीपाशी उभी. आताशा बाहेर अंधारून आलं आहे.  त्या अंधाराला साथ देणारी थोडीशी बोचरी थंडी. ओठांवर माझ्या उरलेले अश्रुंचे काही थेंब. बाहेर वातावरण शांत. वारा हळुवार. कानावर मधेच कुठल्यातरी पक्षाची गोड आवाजातील शीळ. ढगांनी सूर्याला आपल्या आवरणाखाली लपवून ठेवलं आहे. तुझं येणं असं गुलमोहरी असू शकतं? हळूच खिडकी बाहेर हात काढून ओंजळ धरून उभी राहिले मी. टप… टप… स्पर्श झाला आणि मोहरून गेलं सारं… थरारलं सारं शरीर… मन देखील. कुठे होतास एवढे दिवस? माझी आठवण नाही आली की मुद्दामच वाट  बघायला लावली तू मला? एखादा स्पर्श इतका खोलवर रुजू शकतो? माझ्यात रुजलेला तुझा ओला स्पर्श…  नकळत्या वयातला. त्या स्पर्शाला आत्ता कुठे पालवी फुटू पाहते आहे. त्याला साथ मिळते आहे खिडकी समोरच्या गुलमोहराची. भयानक वणव्यात जळून बेचिराख झालेलं माझं मन उमलू पाहात आहे. पहाटे बेधुंद बरसणारं तुझं रूप पाहण्यासाठी तळमळणारी मी.  कोसळणारा तू मला आवडतोस. कारण मी सुद्धा कोसळत असते… आतून…  प्रत्येक क्षणी. तुला सावरणारं कोणी नाही आणि मला ही. काचेवर जमा झालेलं धुकं मी हळूच हाताने पुसलं. नकळत तुझं नाव लिहिलं गेलं काचेवर. पण काही क्षणातच पुन्हा धुकं पसरलं त्या नावावर. हरवून गेलं सारं. हे धुक्यातले क्षण का बरं राहत नाहीत माझ्या सोबतीला? बाहेर चिंब भिजलेला गुलमोहर दिसला आणि मी कोसळत राहिले तूझ्या आठवांना आठवत.


त्या रात्री तू आलास सारं आभाळ भरून… हळूच माझ्या कानांत कुजबुजलास. "मला सांग ना तुझी स्वप्नं." मी शांत. सुकलेल्या पाचोळ्याचे गीत गाताना मी विसरून गेले होते रे तुला. थोड्या वेळाने मी म्हंटलं "मला ही शिकवना तुझे गीत." तू तल्लीन होऊन गात राहिलास रात्रभर  स्वप्न-पाखरांची गाणी हळुवार माझ्या घराच्या छपरावर. "टप...टप… मी ऋतु पावसाचा… मी ऋतू स्वप्नांचा…  स्वप्नं फक्त स्वप्नातच असू नये. त्यांनाही पंख असावे." तू  रुणझुणत राहिलास रात्रभर. तुझे बरसणारे सूर केव्हा समेवर आले ह्याचं देखील भान राहिलं नाही मला. मी तशीच खिडकीत बसून होते. ओलेती होऊन. तुझी मिठी अंगावर पांघरून. तुझ्या थेंबांच्या हिंदोळ्यांवर झुलत सरलेली माझी रात्र. त्या पहाटेला माझ्या कितीतरी स्वप्नांना पालवी फुटली. हळू हळू त्या पालवीला बहर येईल. खरंच तेव्हाही मला तूच हवा आहेस इथे ह्या माझ्या खिडकीच्या आभाळात. वेडी म्हणशील मला की स्वार्थी? काहीही म्हण… मला पर्वा नाही.  काही माणसं तुझ्यात चालतात… छत्रीमध्ये स्वतःला वाचवत. काही तुझ्यात भिजतात… बिनधास्त. काही तुला ऐकतात… मनभावन आणि काही तुला आपल्या आत घेऊन जगतात. जशी मी. मला चालत राहायचं आहे शेवटच्या श्वासापर्यंत तुला माझ्या श्वासांत घेऊन. मला नाही सहन होणार तुझ्याविना असलेलं माझ्या श्वासांचं रितेपण. एवढं तरी करशीलच न तू ह्या पाऊसवेडीसाठी?